Jedzenie może być jednym z najlepszych sposobów poznawania innej kultury. W Indiach wspólny posiłek to często znacznie więcej niż zaspokojenie głodu – może oznaczać gościnność, budowanie relacji, przynależność do rodziny i wspólnoty. Problem w tym, że europejski obraz kuchni indyjskiej często sprowadza ją do curry, naan i ostrych przypraw. Tymczasem nie istnieje jedna „kuchnia indyjska”.
– Jeśli chcemy zrozumieć Indie, warto zacząć od tego, co jemy, ale również od tego, z kim, kiedy i w jaki sposób. Jedzenie opowiada o religii, regionie, historii, rodzinie i relacjach społecznych. I właśnie dlatego jest tak dobrym kodem kulturowym – mówi Klaudia Fryc-Mallick, psycholożka międzykulturowa, ekspertka ds. Indii i autorka książki „Masala@work”.
Nie ma jednej kuchni indyjskiej
Indie to ogromny kraj, a różnice między kuchnią poszczególnych regionów potrafią być bardzo duże. – Mówienie o „kuchni indyjskiej” jest trochę jak mówienie o jednej kuchni europejskiej. Kuchnia południa Indii będzie inna niż kuchnia północy, inne będą produkty, przyprawy, sposoby przygotowywania potraw i tradycje rodzinne – tłumaczy ekspertka. Na to nakładają się również religia, lokalne zwyczaje i dostępność produktów. – To, co ktoś spożywa, może być związane z jego religią, regionem, rodziną albo indywidualnymi przekonaniami. Dlatego nie możemy patrzeć na jedzenie wyłącznie przez kategorię „indyjskie” – podkreśla Klaudia Fryc-Mallick.
Jedzenie jako język gościnności
W kulturze indyjskiej jedzenie często odgrywa ważną rolę w budowaniu relacji. – Nakarmiente gościa jest bardzo mocnym gestem gościnności. Kiedy ktoś proponuje nam kolejne danie czy dokładkę, niekoniecznie chodzi tylko o to, żebyśmy byli najedzeni. To może być sposób powiedzenia: „jesteś tutaj mile widziany” – mówi ekspertka. Dlatego sytuacja, w której Polak po pierwszej porcji stanowczo odmawia kolejnej, może zostać odebrana inaczej, niż zakłada. – Warto obserwować gospodarza i sytuację. Nie chodzi o to, żeby zawsze jeść więcej, niż jesteśmy w stanie, ale żeby rozumieć, że jedzenie może mieć znaczenie emocjonalne i społeczne – dodaje.
Religia na talerzu
Indyjskie zwyczaje żywieniowe są mocno związane z różnorodnością religijną kraju. Dla części osób ważne będzie unikanie określonych produktów, dla innych sposób przygotowania potrawy czy określone zasady związane z posiłkiem. – W Indiach pytanie o to, czy ktoś je mięso, może być znacznie bardziej złożone, niż nam się wydaje. Ze względów religijnych może np. nie jeść wyłącznie wołowiny lub wieprzowiny. Podobnie do produktów niewegetariańskich czasem wlicza się dodatkowo jajka. O tym, że ryba jest w Indiach jednoznacznie mięsem nawet nie wspominam. Nie możemy zakładać, że każda osoba z Indii je lub nie je określonych produktów. Najpierw warto zapytać – mówi Klaudia Fryc-Mallick.
Wegetarianizm to nie tylko dieta
W Polsce wegetarianizm jest często przedstawiany jako wybór związany ze stylem życia, zdrowiem albo ekologią. W Indiach może mieć również bardzo głębokie znaczenie religijne i kulturowe. – Dla części osób jedzenie wegetariańskie nie jest po prostu dietą. Jest elementem światopoglądu i praktyki życia. Dlatego pytanie o jedzenie może być jednocześnie pytaniem o wartości – zauważa ekspertka.
Curry nie jest jedną potrawą
Jednym z największych uproszczeń dotyczących indyjskiej kuchni jest samo słowo „curry”. – „Curry” stało się na Zachodzie bardzo wygodnym określeniem wielu różnych potraw, ale nie oddaje ono bogactwa indyjskich tradycji kulinarnych. Różne regiony mają własne sposoby przygotowywania dań, mieszanki przypraw i techniki gotowania – tłumaczy Klaudia Fryc-Mallick. Podobnie uproszczony jest obraz kuchni indyjskiej jako zawsze bardzo ostrej. – Pikantność również zależy od regionu, potrawy i osoby. Nie każde indyjskie danie musi być bardzo ostre. Warto pozwolić sobie na odkrywanie tej kuchni bez wcześniejszego założenia, jak powinna smakować – mówi ekspertka.
Jedzenie pomaga przełamywać bariery
Wspólny posiłek może być szczególnie dobrym sposobem na budowanie relacji między osobami z różnych kultur. – Przy stole często szybciej znajdujemy wspólny język. Możemy nie znać wszystkich słów, ale możemy zapytać o potrawę, spróbować czegoś nowego, porozmawiać o rodzinnych przepisach. Jedzenie uruchamia ciekawość – mówi Klaudia Fryc-Mallick. Jej zdaniem działa to również w biznesie. – Zaproszenie na posiłek może mieć zupełnie inne znaczenie niż formalne spotkanie przy stole konferencyjnym. Czasami dopiero podczas wspólnego jedzenia zaczynamy naprawdę poznawać człowieka, z którym mamy współpracować – zauważa.
Przez kuchnię można zobaczyć więcej
Zdaniem Klaudii Fryc-Mallick jedzenie może być dobrym początkiem poznawania Indii, ale nie powinno zastępować poznawania kraju i jego mieszkańców. – Jeśli pojedziemy do Indii i będziemy szukać wyłącznie „egotycznych smaków”, możemy przeoczyć bardzo wiele. Warto pytać: dlaczego ta potrawa wygląda właśnie tak? Skąd pochodzi? Kto ją przygotowuje? Kiedy się ją je? Co oznacza dla rodziny? Wtedy jedzenie przestaje być tylko atrakcją turystyczną, a staje się opowieścią o kulturze – mówi Klaudia Fryc-Mallick. – I chyba właśnie tego najbardziej uczą nas spotkania między kulturami: że za pozornie prostą czynnością, taką jak wspólny posiłek, może kryć się cały system wartości, relacji i historii – podsumowuje ekspertka.
